Οι πολυαναμενόμενες νομοθετικές αλλαγές στην κοινωνική ασφάλιση – ιδίως μετά από ζητήματα άρσης ανισοτήτων και αδικιών που προκλήθηκαν στα πλαίσια εφαρμογής του Ν. 4387/2016, όπως λόγου χάριν και όλως ενδεικτικώς στους συντελεστές αναπλήρωσης, την απασχόληση συνταξιούχων , τις συντάξεις χηρείας- δια του πρόσφατου νόμου 4670/2020 με ημερομηνία ισχύος από 28-02-2020, εκτός αν ειδικότερες διατάξεις ορίζουν άλλως και για ένα πλέγμα διατάξεων (α’, β’, δ’ μέρος) από 01-03-2020 , επιχειρεί στο σύνολό του αφενός να άρει τις δυσμένειες του προγενέστερου νόμου, αφετέρου να εκσυγχρονίσει τις υπηρεσίες του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης(ΕΦΚΑ)
Αρχής γενομένης, λοιπόν, από το τελευταίο, ήδη με τη μετονομασία του ΕΦΚΑ, σε e- ΕΦΚΑ( προσθήκη του αγγλικού e, προκειμένου να δηλωθεί ότι πρόκειται για Ηλεκτρονικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης πλέον) ο νέος νόμος δίνει το στίγμα του που δεν είναι άλλο από την πλήρη μηχανογράφηση των υπηρεσιών του Φορέα προς τους ασφαλισμένους, εργοδότες και συνταξιούχους. Στο πλαίσιο αυτό πολλές λειτουργίες αποκτούν πλέον αποκλειστικά ηλεκτρονικό χαρακτήρα είτε αυτοδίκαια, είτε μετά από έκδοση υπουργικών αποφάσεων που θα ρυθμίζουν τον τρόπο λειτουργίας και το εν γένει κανονιστικό πεδίο εφαρμογής τους ( πχ. Η διαγραφή από τα Μητρώα του e- ΕΦΚΑ λόγω θανάτου , η χορήγηση βεβαιώσεων και πιστοποιητικών , η κοινοποίηση Πράξεων Επιβολής Εισφορών/ Προστίμων , η υποβολή αιτήσεων συνταξιοδότησης , η επικαιροποίηση στοιχείων των ασφαλισμένων, η κοινοποίηση απόφασης συνταξιοδοτήσεως ) προσαρμοζόμενες στη νέα ψηφιακή εποχή και , προφανώς, στα υγειονομικά δεδομένα που λόγω της πανδημίας του κορονοϊού μαστίζουν τη χώρα και τον υπόλοιπο κόσμο. Οι επιταγές και αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας, της ανταποδοτικότητας και υποχρεωτικότητας διασφαλίζονται με ρητή διάταξη( άρθρο 20 Ν. 4670/2020) και στο έπακρο κατά τις διατυπώσεις του νομοθέτη. Σημειώνεται ότι με τον νέο νόμο το ΕΤΕΑΕΠ( Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης και Εφάπαξ Παροχών) εντάσσεται πλήρως στον νέο ηλεκτρονικό ΕΦΚΑ με τις ειδικότερες διατυπώσεις της μεταβατικής διάταξης του άρθρου 5 του ως άνω νόμου με την οποία διατηρήθηκαν έως 30-06-2020 οι Υπηρεσίες του ΕΤΕΑΕΠ , ενώ αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι και οι δημόσιοι υπάλληλοι παραμένουν υπό την ασφάλιση και συνταξιοδότηση του νέου φορέα, ωε συνάγεται από συνδυαστική εφαρμογή και ερμηνεία των άρθρων 2 παρ. 2 και 3& 19 παρ. 1.
Ας δούμε τα σημεία που παρουσιάζουν εντονότερο ενδιαφέρον κυρίως στα Κεφάλαια Β’ και Γ’ του Ν. 4670/2020.
Στο Κεφάλαιο Β’ που αφορά τους δημοσίους υπαλλήλους επισημαίνονται τα κάτωθι: Α) Καθιερώνεται δικαιοδοσία του Ελεγκτικού Συνεδρίου για ζητήματα που αναφύονται από την εφαρμογή των άρθρων 23-27 του Β’ Κεφαλαίου του Ν. 4670/2020- πρόκειται για θέματα ασφάλισης μελών Κυβέρνησης και μετακλητών υπαλλήλων, υπολογισμού ανταποδοτικού τμήματος σύνταξης, αναπροσαρμογής συντάξεων, θέματα διαδοχικής ασφάλισης και απασχόλησης συνταξιούχων. Β) Το ανταποδοτικό τμήμα της σύνταξης υπολογίζεται σύμφωνα με όσα ίσχυαν και με τον Νόμο 4387/2016, ήτοι βάσει του μέσου όρου των μηναίων αποδοχών για τις οποίες καταβλήθηκαν εισφορές Κλάδου Σύνταξης από το 2002 κι εφεξής με αύξηση των συντελεστών αναπλήρωσης για τα έτη ασφάλισης από 30-33 σε 1,98%( σε σχέση με το ποσοστό του Ν. 4387 που ήταν 1, 42%), στα 33, 01- 36 έτη διαμορφώνεται από 1, 59% σε 2, 50% και από 36, 01 -40 έτη από 2, 55% από 1, 80% γεγονός που οδηγεί σε αυξήσεις ποσών σε συντάξεις ασφαλισμένων με περισσότερα των 35 ετών ασφάλισης. Ο εν λόγω επανακαθορισμός προέκυψε μετά από ανάγκη συμμόρφωσης του νομοθέτη με την απόφαση ΣΤΕ 1888/2019 και ισχύει από 01-10-2019 κι εφεξής. Γ) Επέρχεται αναπροσαρμογή καταβαλλόμενων συντάξεων με χορήγηση προσωπικής διαφοράς αν το ποσό καταβολής είναι μεγαλύτερο εκείνου που προκύπτει από τον επανϋπολογισμό της σύνταξης, άλλως προσαυξάνεται κατά το 1/5 εάν το ποσό καταβολής είναι μικρότερο συγκριτικώς με αυτό που προκύπτει από τον επαναϋπολογισμό της σύνταξης. Οι απονεμηθείσες έως 01-10-2019 συντάξεις καθώς και όσες εκκρεμούν υπολογίζονται με τα νέα ποσοστά αναπλήρωσης του Ν. 4670/2020( άρθρο 24). Δ) Όσον αφορά τη διαδοχική ασφάλιση, αυτό που διαφοροποιείται είναι η αρμοδιότητα του τελευταίου φορέα ασφάλισης, ώστε να καθίσταται αρμόδιο εφόσον συντρέχουν 1000 ημέρες εργασίας τουλάχιστον εκ των οποίων 300 την τελευταία 5ετία πριν την υποβολή συνταξιοδοτικού αιτήματος για συντάξεις λόγω γήρατος και 600 ημέρες εργασίας οποτεδήποτε για αναπηρικές συντάξεις καθώς και για χηρείας. Επιπλέον, δε, στις διατάξεις των 4500 ημερών ασφάλισης με άσκηση συνταξιοδοτικού δικαιώματος στο 67ο έτος, εφόσον συντρέχει διαδοχική ασφάλιση, δεν εξετάζεται το ζήτημα της αρμοδιότητας. Πρόκειται για καινοτόμα αλλαγή που εκφεύγει από τη φιλοσοφία που αναπτύχθηκε στην κοινωνική ασφάλιση από το 1990 και μετά ( Ν. 1902/1990, 3863/2010) καθώς μειώνει τον αριθμό ημερών που απαιτούνται από 1500 σε 1000 στο γενικό σύνολο και από 600 σε 300 για την τελευταία πενταετία ώστε να θεμελιωθεί αρμοδιότητα Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης προς εξέταση συνταξιοδοτικού αιτήματος γήρατος, ενώ στην περίπτωση των συντάξεων αναπηρίας και θανάτου αρκούν πλέον 600 ημέρες εργασίας οποτεδήποτε δίχως να απαιτούνται οι 1000 ημέρες εκ των οποίων 300 την τελευταία 5ετία προϋπόθεση που διατηρείτο για πολλές δεκαετίες στην κοινωνική ασφάλιση, γεγονός που καταδεικνύει ότι ο νομοθέτης διέλαβε υπόψη του την αυξημένη ανεργία των τελευταίων δέκα ετών που επικρατεί στη χώρα συνεπεία ύπαρξης μνημονιακών δεσμεύσεων αλλά και την ανάγκη εκσυγχρονισμού , επιτάχυνσης και απλοποίησης των διαδικασιών συνταξιοδοτήσεως ιδίως σε μια αμιγώς ηλεκτρονικού τύπου ασφάλιση . Ε) Τέλος, καίριο σημείο και επίμαχο κατά τον προϊσχύον νομοθετικό καθεστώς ήταν αυτό της απασχόλησης συνταξιούχων, κυρίως εξαιτίας του μεγάλου ποσοστού περικοπής κατά τα εξής διαλαμβανόμενα στο άρθρο 20 του Ν. 4387/2016: «το ποσό της ακαθάριστης σύνταξης ή συντάξεων σε περίπτωση συρροής, κύριας και επικουρικής, καταβάλλεται μειωμένο κατά 60% για όσο χρονικό διάστημα ο συνταξιούχος απασχολείται και έχει υποχρέωση ασφάλισης στον ΕΦΚΑ και στον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του ΕΤΕΑΕΠ». Πλέον , και υπό το φως των νέων δεδομένων ( άρθρο 27 Ν. 4670/2020), οι συνταξιούχοι του Δημοσίου που απασχολούνται θα υφίστανται περικοπή συντάξεως κατά 30% αρχής γενομένης από 01-03-2020. Σε αναστολή καταβολής σύνταξης θα τελούν όσοι εξ αυτών δεν έχουν συμπληρώσει το 61ο έτος ηλικίας τους έως 28-02-2021 και το 62ο έτος από 01-03-2022 κι εφεξής. , ενώ εξαιρούμενοι συνταξιούχοι βάσει του άρθρου 20 Ν. 4387/2016 , υπάγονται, πλέον και από 01-03-2021 στο άρθρο 27 Ν. 4670/2020.
Στο Κεφάλαιο Γ’ ρυθμίζονται θέματα ασφαλισμένων του ιδιωτικού τομέα( άρθρα 28-49): Α) Στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων εμπίπτουν κατ’ αρχήν ασφαλισμένοι από πλείονες εντασσόμενους στον e- ΕΦΚΑ κλάδους και φορείς ασφάλισης , και, ειδικότερα μισθωτοί ιδιωτικού τομέα, αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες. Οι νέοι συντελεστές αναπλήρωσης, η αναπροσαρμογή συντάξεων και η προστασία καταβαλλόμενων κινούνται βάσει όσων αναφέρθησαν και για τους ασφαλισμένους του Δημοσίου. Β) Ιδιαίτερης μνείας χρήζει, εν προκειμένω, το άρθρο 32 σχετικά με την καταβολή εισφορών και τον υπολογισμό σύνταξης σε περίπτωση παράλληλης απασχόλησης, ένα θέμα που είχε απασχολήσει εντόνως και με πληθώρα ερμηνευτικών οδηγιών από πλευράς διοίκησης , ασφαλισμένους και εργοδότες χωρίς να αποσαφηνίζεται σε όλο του το εύρος, δημιουργώντας συχνά αντιγνωμίες και πολλαπλές αντίθετες ερμηνείες ακόμη και στους νομικούς και εφαρμοστές του κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου. Κατά αυτόν τον τρόπο, σε περίπτωση αυτοτελώς απασχολούμενων που ασκούν εκ παραλλήλου και άλλη δραστηριότητα καταβάλλεται μία εισφορά τόσο για Κλάδο Σύνταξης όσο και για Κλάδο Ασθένειας. Για μισθωτό που ασκεί παράλληλη δραστηριότητα καταβάλλονται για κάθε μισθωτή απασχόληση σε εκάστοτε εργοδότη οι εισφορές κλάδου κύριας σύνταξης και έως του ανώτατου ορίου ασφαλιστέων αποδοχών του άρθρου 38 Ν. 4387/2016. Στην ίδια διάταξη υπάγονται και οι μισθωτοί που αμείβονται με Δελτίο Παροχής Υπηρεσιών Γ) Παλαιοί ασφαλισμένοι, ήτοι πριν την 01-01-993, δύνανται προαιρετικώς και κατ’ επιλογή να καταβάλλουν δύο εισφορές στον e- ΕΦΚΑ επί παράλληλης δραστηριότητας . Δ) Διάστημα παράλληλης ασφάλισης έως 31-12-2016 θεωρείται διακριτός κι αυτοτελής χρόνος κύριας ασφάλισης, ενώ από 01-01-2017 , εφόσον εμφιλοχωρεί παράλληλη ασφάλιση, ο χρόνος θεωρείται ενιαίος , προσμετράται κατ’ επιλογή του ασφαλισμένου στον ασφαλιστικό χρόνο ενός εκ των πλειόνων εντασσόμενων στον ΕΦΚΑ πρώην φορέα για τον οποίο έχουν καταβληθεί ασφαλιστικές εισφορές προς θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Υπό αυτή την εκδοχή, χρόνος παράλληλης ασφάλισης διανυθείς από 01-01-2017 κι εφεξής λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό εθνικής κι ανταποδοτικής σύνταξης , ενώ ο παράλληλος χρόνος έως 31-12-2016 ως αυτοτελής υπολογίζεται με προσαύξηση για κάθε έτος που καταβλήθηκε εισφορά σε ποσοστό κατ’ έτος 0,075% για καθεμία ποσοστιαία μονάδα (1%) επιπλέον εισφοράς Ε) Τέλος, σημειώνεται ότι για την προαιρετική ασφάλιση σε περίπτωση μισθωτών λαμβάνεται υπόψη – προκειμένου να διαπιστωθεί η μηναία εισφορά που θα καταβληθεί – ο μέσος όρος των μηνιαίων αποδοχών για τις οποίες καταβλήθηκαν ασφαλιστικές εισφορές το τελευταίο 12μηνο πριν τη διακοπή της ασφάλισης , ενώ για αυτοτελώς απασχολούμενους επί του μηνιαίου εισοδήματος, όπως αυτό καθορίζεται με βάση το καθαρό φορολογητέο αποτέλεσμα, από την άσκηση δραστηριότητά τους κατά το προηγούμενο φορολογικό έτος .και από 1.1.2018 και εντεύθεν, τα ως άνω ποσοστά υπολογίζονται επί του μηνιαίου εισοδήματος, όπως αυτό καθορίζεται με βάση το φορολογητέο αποτέλεσμα από την άσκηση της δραστηριότητάς τους κατά το προηγούμενο φορολογικό έτος, σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, όπως εκάστοτε ισχύει, στο οποίο συμπεριλαμβάνονται οι καταβλητέες ασφαλιστικές εισφορές. Ειδικά, για το έτος 2018, η ασφαλιστική εισφορά υπολογίζεται επί του 85% του ως άνω φορολογητέου αποτελέσματος.
Ως προς το θέμα των ασφαλιστικών κατηγοριών αυτοαπασχολούμενων , αγροτών και ελευθέρων επαγγελματιών επιχειρήθηκε προσπάθεια ανταποδοτικότητας μέσω της ελεύθερης επιλογής ασφαλιστικής κατηγορίας αναλόγως των προσδοκιών συνταξιοδοτικού δικαιώματος του εκάστοτε ασφαλισμένου , χωρίς να επέρχεται αυτοδίκαιη υπαγωγή του σε υψηλότερη κατηγορία . Κατ’ αυτόν τον τρόπο , διαμορφώθηκαν 6 κατηγορίες μηνιαίων ασφαλιστικών εισφορών κύριας σύνταξης και αντίστοιχες για υγειονομική περίθαλψη ( άρθρα 35-37 Ν. 4670/2020).
Τέλος, ως προς τους μισθωτούς – στην κατηγορία των οποίων εντάσσονται και οι έμμισθοι δικηγόροι- καταβάλλουν για τον Κλάδο Σύνταξης ποσοστό ασφάλισης 20%, επιμεριζόμενο σε 6,67% για τον εργαζόμενο και 13.33% για τον εργοδότη και για ανώτατο όριο ασφαλιστέων αποδοχών 6.500€ αναπροσαρμοζόμενου κατ’ έτος βάσει των δεικτών τιμών καταναλωτή και κατόπιν έκδοσης διαπιστωτικής πράξης του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων.
Αποτιμώντας τον νέο νόμο θα λέγαμε πως κινείται στα πλαίσια των αναγκών ενός ευρύτερου εξορθολογισμού της δημόσιας διοίκησης και του κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος οικοδομώντας μια νέα εποχή ηλεκτρονικής και δικαιότερης σύμφωνα με τα οικονομικά δεδομένα ασφάλισης. Και ως έναν αρκούντως ικανοποιητικό βαθμό πετυχαίνει ως προς αυτό και φέρει συνέπεια με την εν γένει φιλοσοφία θέσπισής του. Τα μειονεκτήματα που ενέχει εντοπίζονται κυρίως στην αδυναμία εξοικείωσης ασφαλισμένων και συνταξιούχων καθώς και στελεχών του δημοσίου με τις νέες τεχνολογίες γεγονός που θα έχει δυσμενή αντίκτυπο στη λειτουργία του e- ΕΦΚΑ, εκτός εάν υπάρξει διαρκής και συστηματική επιμόρφωση προς το σκοπό αυτό.
