Η ασφάλιση των ιατρών και γενικώς υγειονομικών υπαλλήλων οι οποίοι απασχολούνται σε δημόσιο φορέα άπτεται αρκετών παραμέτρων.
Αρχικώς πρέπει να λεχθεί ότι οι ασφαλισμένοι ανεξαρτήτως του χρόνου υπαγωγής στην ασφάλιση, για τους οποίους προέκυπτε βάσει γενικών, ειδικών ή καταστατικών διατάξεων, όπως αυτές ίσχυαν έως την έναρξη του ν. 4387/2016 για κάθε φορέα, τομέα, κλάδο ή λογαριασμό που εντάχθηκε στον Ε.Φ.Κ.Α., υποχρεωτική ασφάλιση σε δύο ή περισσότερους φορείς, τομείς, κλάδους και λογαριασμούς για την αυτή απασχόληση, καταβάλλουν τις προβλεπόμενες στο άρθρο 38 του Ν. 4670/2020 ασφαλιστικές εισφορές( σχετικές και οι διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 36 παρ. 3 και 4 Ν. 4387/2016, καθώς και η σχετική εγκύκλιος με αριθμό Φ80000/οικ.58967/77/Δ29.17/2017 Υπουργείου Εργασίας για τους ασφαλισμένους που είχαν υπαχθεί στην κοινωνική ασφάλιση μέχρι 31/12/1992 (παλαιοί ασφαλισμένοι) και μέχρι 31/12/2016 υπάγονταν υποχρεωτικά στην ασφάλιση δύο φορέων κύριας ασφάλισης ή το Δημόσιο για την ίδια απασχόληση, οπότε και καταβάλλουν από 1/1/2017 μία υποχρεωτική ασφαλιστική εισφορά υπέρ ΕΦΚΑ βάσει των άρθρων 5 και 38 του ν.4387/2016, κατ’ επιλογήν τους.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η ασφάλιση εμπίπτει στις καταστατικές διατάξεις του τέως ΕΤΑΑ-Κλάδος ΤΣΑΥ λόγω ειδικότητας , αλλά στο μέτρο που απασχολούνται σε φορείς του Ελληνικού Δημοσίου, ασφαλίζονται και σε αυτό, με τη δυνατότητα επιλογής του ασφαλιστικού φορέα για τον οποίο θα καταβάλλονται εισφορές από τις 01-01-2017 κι εφεξής , ενώ επιπλέον , υφίσταται η δυνατότητα συνταξιοδότησης και από το τέως ΤΣΑΥ και από το Δημόσιο βάσει της πληθώρας συνταξιοδοτικών διατάξεων που το διέπουν, οπότε και μιλάμε για τις περιπτώσεις των διπλοσυνταξιούχων του ΤΣΑΥ που συνταξιοδοτούνται από το Δημόσιο και το τέως ΤΣΑΥ.
Οι ανωτέρω δύνανται να αναγνωρίσουν την προϋπηρεσία ως πραγματοποιηθείσα εκτός δημοσίου τομέα για μισθολογική και βαθμολογική εξέλιξή τους , σύμφωνα με τους ορισμούς του ΠΔ 69/2016, κατά την ακόλουθη διαδικασία:
«Προκειμένου να αναγνωριστεί η προϋπηρεσία κατά τις διατάξεις του Π.Δ. 69/2016, ο/η ενδιαφερόμενος/-η υπάλληλος υποβάλλει αίτηση στην αρμόδια Διεύθυνση Προσωπικού, όπου ανήκει οργανικά.
Η αίτηση, προκειμένου να εξεταστεί, πρέπει να συνοδεύεται από όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά (Άδεια άσκησης επαγγέλματος ή βεβαίωση από την αρμόδια διοικητική αρχή ότι πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για την άσκηση του αντίστοιχου επαγγέλματος ή επαγγελματική ταυτότητα, όπου απαιτούνται, καθώς και βεβαίωση του οικείου ασφαλιστικού φορέα, από την οποία να προκύπτει η διάρκεια της ασφάλισης και το είδος της εργασίαςήΕφόσον από τα ανωτέρω δεν προκύπτει το είδος της απασχόλησης, απαιτείται επιπλέον βεβαίωση του εργοδότη, στον οποίον απασχολήθηκε, στην οποία να αναφέρεται το είδος της απασχόλησης του υπαλλήλου. Επισημαίνεται, ότι σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 678 του Αστικού Κώδικα και του άρθρου 2 του ν.2112/1920 η χορήγηση της εν λόγω βεβαίωσης αποτελεί υποχρέωση του εργοδότη καιΒεβαίωση του οικείου ασφαλιστικού φορέα από την οποία να προκύπτει ότι έχουν καλυφθεί όλες οι προς αυτόν ασφαλιστικές εισφορές του υπαλλήλου για το χρονικό διάστημα που ζητείται να αναγνωριστεί ως προϋπηρεσία.
Η συγκέντρωση και προσκόμιση των απαιτούμενων κατά το Π.Δ. δικαιολογητικών, καθώς και κάθε άλλου στοιχείου που αποδεικνύει ότι συντρέχουν οι απαιτούμενες για την αναγνώριση προϋπηρεσίας προϋποθέσεις αποτελούν ευθύνη του/της υπαλλήλου που υποβάλλει τη σχετική αίτηση.
Οι αιτήσεις αναγνώρισης παραπέμπονται στο αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο εντός μηνός από την υποβολή τους στην αρμόδια Διεύθυνση Διοικητικού /Προσωπικού. Οι Διευθύνσεις Διοικητικού/Προσωπικού εντός της ανωτέρω προθεσμίας και προ της παραπομπής στο αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο παρακαλούνται να εξετάζουν την καταρχήν πληρότητα των προσκομιζόμενων δικαιολογητικών σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στις διατάξεις του Π.Δ. 69/2016 και τις οδηγίες που παρέχονται με την παρούσα εγκύκλιο, ενημερώνοντας σχετικά τους αιτούντες υπαλλήλους για την κατά την κρίση τους κατ’ αρχήν ανάγκη προσκόμισης αποδεικτικών της προϋπηρεσίας στοιχείων.
Για την αναγνώριση της προϋπηρεσίας εκδίδεται απόφαση του αρμόδιου για τη βαθμολογική ένταξη οργάνου ύστερα από σύμφωνη γνώμη του Υπηρεσιακού Συμβουλίου.
Το αρμόδιο Υπηρεσιακό Συμβούλιο προβαίνει στην εξέταση των προσκομιζόμενων δικαιολογητικών και γνωμοδοτεί επί της αιτήσεως εντός τριών (3) μηνών από την παραπομπή σε αυτό του σχετικού ερωτήματος.
Στη συνέχεια το αρμόδιο όργανο εκδίδει τη σχετική απόφαση εντός δεκαπέντε (15) ημερών από τη διατύπωση σύμφωνης γνώμης του Υπηρεσιακού Συμβουλίου.
Με την απόφαση αναγνώρισης του χρόνου προϋπηρεσίας πραγματοποιείται και η κατάταξη σε βαθμό ή ο συνυπολογισμός της ως πλεονάζοντος χρόνου στον βαθμό που ήδη κατέχει ο υπάλληλος».
Αναφορικά με τους μονοσυνταξιούχους του ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ: « Με τις διατάξεις του άρθρου 7 παρ. 8 του ν.982/1979, όπως ισχύει, συστάθηκε στο πρώην ΤΣΑΥ ο Κλάδος Μονοσυνταξιούχων με σκοπό τη χορήγηση προσαύξησης της κύριας σύνταξης στους ασφαλισμένους του ανωτέρω πρώην Ταμείου εφόσον δεν υπάγονταν στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ασφάλισης ή του Δημοσίου. Η υπαγωγή στην ασφάλιση του Κλάδου, ο οποίος λειτούργησε μέχρι 31/12/2015 (άρθρο 94 παρ. 5 του ν.4387/2016, όπως ισχύει), ήταν προαιρετική. Ο ασφαλισμένος, σύμφωνα με τις καταστατικές διατάξεις του πρώην ΤΣΑΥ (άρθρο 7 παρ. 8 του ν.982/1979, όπως ισχύει) κατέβαλε μηνιαία εισφορά ύψους 50% της προβλεπόμενης για την κύρια ασφάλιση μηνιαίας εισφοράς προκειμένου να λάβει κατά τη συνταξιοδότησή του προσαύξηση της κύριας σύνταξης κατά 50%.Με την αριθ. 58/10-12-2009 απόφαση του Δ.Σ. του πρώην ΕΤΑΑ αποφασίστηκε ότι η ασφάλιση στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων διακόπτεται οποτεδήποτε, με δήλωση ρητή και αμετάκλητη του υγειονομικού, χωρίς επιστροφή των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών. Κατ’ εξαίρεση, για λόγους χρηστής διοίκησης και δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των ασφαλισμένων, για όσους είχαν υπαχθεί στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων μέχρι την ημερομηνία λήψης της ανωτέρω απόφασης αποφασίστηκε ότι σε περίπτωση διακοπής της ασφάλισης θα επιστρέφονται άτοκα οι καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές, εφόσον η σχετική αξίωση δεν είχε παραγραφεί».
Το άρθρο 16 του Ν. 4578/2016 προβλέπει τις περιπτώσεις του υπολογισμού σύνταξης και, ειδικότερα, της προσαύξησης για ασφαλισμένους του Κλάδου όταν ο χρόνος ασφάλισης στο ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ δεν ταυτίζεται με τον χρόνο ασφάλισης στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων του εν λόγω ταμείου και είναι λιγότερος των 25 ετών. Σε αυτή την περίπτωση, για τα έτη ασφάλισης στον κλάδο κύριας σύνταξης δίδεται ποσό βάσει των καταστατικών διατάξεων του ταμείου, ενώ ως προς τα έτη ασφάλισης στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων, δίδεται επιπλέον ποσό ίσο με το 1/25 του ποσού προσαύξησης που προβλέπεται από τις καταστατικές διατάξεις του ΤΣΑΥ για 25 έτη ασφάλισης στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων( Εγκύκλιος ΕΦΚΑ 50/26-11-2019, έγγραφο Υπουργείου Εργασίας Φ 80000/Δ17/32038/742/21-05-2019). Σημειώνεται ότι το πεδίο εφαρμογής του Ν. 4578/2018 αφορά μονοσυνταξιούχους ασφαλισμένους του ΤΣΑΥ που υπέβαλαν αίτηση συνταξιοδότησης πριν τις 12-05-2016( Ν. 4387/2016), ενώ βάσει των ανωτέρω πολλοί ασφαλισμένοι υπέβαλαν αίτημα διαγραφής από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων, διεκδικώντας επιστροφή των καταβληθεισών υπέρ αυτού εισφορών υπό τον όρο της μη παραγραφής της σχετικής αξίωσης.
Για την αντιμετώπιση των ανωτέρω ζητημάτων υπεβλήθη ερώτημα στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους από το Γραφείο Υφυπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και εκδόθηκε η αριθ. 198/2017 γνωμοδότησή του, η οποία και έχει γίνει αποδεκτή.
Σύμφωνα με την ανωτέρω γνωμοδότηση:
α) η διαγραφή από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων του πρώην ΕΤΑΑ – ΤΣΑΥ και η επιστροφή σε αυτούς των οικείων ασφαλιστικών εισφορών, ως καταβληθεισών αχρεωστήτως, δεν είναι επιτρεπτή
β) ο αναδρομικός καταλογισμός των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών είναι κατ’ αρχήν επιτρεπτός, πλην όμως αυτός καθίσταται ανεπίτρεπτος, υπό την έννοια ότι θα ακυρωθεί δικαστικώς, εφόσον το οικείο Ασφαλιστικό Ταμείο είχε επί μακρόν δημιουργήσει, με θετικές του ενέργειες, εύλογη και σταθερή πεποίθηση στον υπόχρεο ότι δεν υποχρεούται να καταβάλλει τις συγκεκριμένες ασφαλιστικές εισφορές και συγχρόνως διαπιστώνεται αρμοδίως ότι συντρέχει κίνδυνος σοβαρού κλονισμού της οικονομικής κατάστασης του υπόχρεου
γ) επί αναδρομικής επιβολής οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, θα επιβληθεί συγχρόνως και πρόσθετο τέλος (προσαυξήσεις), λόγω εκπρόθεσμης καταβολής, εκτός εάν το οικείο Ασφαλιστικό Ταμείο είχε επί μακρόν δημιουργήσει, με θετικές του ενέργειες, εύλογη και σταθερή πεποίθηση στον υπόχρεο ότι δεν υποχρεούται να καταβάλει τις συγκεκριμένες ασφαλιστικές εισφορές
δ) η επιβολή τόκων, λόγω καθυστέρησης καταβολής των οφειλόμενων εισφορών είναι ανεπίτρεπτη
Στο σχετικό έγγραφό του(Δ.15/Δ’/27715/722/2018) , το Υπουργείο Εργασίας επισημαίνει τα κάτωθι:
«Τα προβλεπόμενα στην αριθ. 198/2017 γνωμοδότηση ΝΣΚ εφαρμόζονται στο σύνολο των ασφαλισμένων του Κλάδου Μονοσυνταξιούχων, ανεξάρτητα εάν έχουν υποβάλει ή όχι αίτηση διαγραφής από τον Κλάδο και επιστροφής ή συμψηφισμού των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών, ή το σχετικό αίτημα έχει ανακληθεί, και ανεξάρτητα του χρόνου υπαγωγής τους στον Κλάδο (πριν ή μετά την έκδοση της αριθ. 58/10-12-2009 απόφασης του Δ.Σ. του πρώην ΕΤΑΑ).
2. Οφειλές (κεφάλαιο και προσαυξήσεις) που αφορούν σε χρόνο ασφάλισης στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων μέχρι και 31/12/2015 (ημερομηνία κατάργησης του Κλάδου σύμφωνα με το ν.4387/2016) δεν αναζητούνται, ανεξαρτήτως του ύψους της οφειλής, και χωρίς να εξετάζεται εάν έχει υποβληθεί ή όχι αίτημα διαγραφής από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων και επιστροφής ή συμψηφισμού των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών. Επισημαίνεται ότι στην περίπτωση αυτή δεν υφίσταται χρόνος ασφάλισης και ως εκ τούτου ο χρόνος αυτός δεν συνυπολογίζεται για τη λήψη συνταξιοδοτικής παροχής.
Αντίστοιχα, ποσά που έχουν καταβληθεί οποτεδήποτε για χρόνο ασφάλισης στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων δεν επιστρέφονται και ο σχετικός χρόνος ασφάλισης αξιοποιείται για τη λήψη συνταξιοδοτικής παροχής.
Εάν όμως ο ασφαλισμένος έχει υποβάλει αίτημα διαγραφής από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων και συμψηφισμού των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών με τις ασφαλιστικές εισφορές των λοιπών κλάδων ασφάλισης (κύρια σύνταξη, υγειονομική περίθαλψη, εφάπαξ παροχή), και εφόσον το σχετικό αίτημα δεν έχει ανακληθεί, είναι δυνατός ο αιτούμενος συμψηφισμός μόνο με οφειλόμενες ασφαλιστικές εισφορές του κλάδου κύριας σύνταξης (κεφάλαιο και προσαυξήσεις). Στην περίπτωση αυτή, οι ασφαλιστικές εισφορές στον κλάδο κύριας σύνταξης δεν επιβαρύνονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις λόγω εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης συμψηφισμού και μετά.
Σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος σε μεταγενέστερο χρόνο επιθυμεί να εξοφλήσει την οφειλή του προς τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων μπορεί να υποβάλει αίτημα για εξόφληση μέχρι 31/12/2019 ή μέχρι την ημερομηνία υποβολής αίτησης συνταξιοδότησης εάν το αίτημα συνταξιοδότησης υποβληθεί μέχρι 31/12/2019, και ο σχετικός χρόνος ασφάλισης αξιοποιείται για τη λήψη συνταξιοδοτικής παροχής. Εντός των ανωτέρω προθεσμιών μπορεί το σχετικό αίτημα να ανακληθεί.
Σημειώνουμε ότι εξοφλείται το σύνολο της οφειλής προς τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων, χωρίς την επιβολή προσαυξήσεων.
Το ποσό της οφειλής εξοφλείται είτε εφάπαξ, μέχρι το τέλος του δεύτερου μήνα από την κοινοποίηση της σχετικής απόφασης, είτε σε 3 διμηνιαίες δόσεις, με την πρώτη δόση να καταβάλλεται μέχρι το τέλος του δεύτερου μήνα από την κοινοποίηση της σχετικής απόφασης. Σε περίπτωση εκπρόθεσμης καταβολής τα σχετικά ποσά επιβαρύνονται με τις νόμιμες προσαυξήσεις.
Σε περίπτωση υποβολής αίτησης συνταξιοδότησης πριν από την εξόφληση της ως άνω οφειλής έχουν εφαρμογή οι ρυθμίσεις του άρθρου 43 του ν.3996/2011, όπως ισχύουν.
3. Τυχόν οφειλές προς τους λοιπούς κλάδους ασφάλισης του πρώην ΕΤΑΑ – ΤΣΑΥ (κύρια σύνταξη, υγειονομική περίθαλψη, εφάπαξ παροχή) από ασφαλισμένους που έχουν υπαχθεί στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων και είχαν αιτηθεί τη διαγραφή τους από τον ανωτέρω Κλάδο, αναζητούνται.
Συγκεκριμένα, εάν ο ασφαλισμένος έχει υποβάλλει αίτημα για αναδρομική διαγραφή από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων και επιστροφή των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών, οι οφειλές του προς τους λοιπούς κλάδους ασφάλισης αναζητούνται και επιβαρύνονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις λόγω εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία που αυτές κατέστησαν απαιτητές.
Εάν όμως ο ασφαλισμένος έχει υποβάλλει αίτημα για αναδρομική διαγραφή από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων και συμψηφισμό των καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών, οι οφειλές του προς τους λοιπούς κλάδους ασφάλισης είναι απαιτητές, όπως προαναφέρθηκε, μπορούν δε να συμψηφιστούν οι οφειλόμενες εισφορές του κλάδου κύριας σύνταξης με τις καταβληθείσες στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων ασφαλιστικές εισφορές.
Όλες οι παραπάνω οφειλές δεν επιβαρύνονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις λόγω εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία υποβολής της σχετικής αίτησης συμψηφισμού. Σε περίπτωση όμως που το αίτημα για συμψηφισμό έχει ανακληθεί οι οφειλόμενες ασφαλιστικές εισφορές επιβαρύνονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις λόγω εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία που κατέστησαν απαιτητές.
Εάν δεν έχει υποβληθεί αίτηση διαγραφής από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων τυχόν οφειλές προς τους λοιπούς κλάδους ασφάλισης είναι απαιτητές και επιβαρύνονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις λόγω εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία που κατέστησαν απαιτητές.
Οι ασφαλισμένοι μπορούν με αίτησή τους, η οποία υποβάλλεται μέχρι 31/12/2019 να αιτούνται ποσά καταβεβλημένα υπέρ του Κλάδου Μονοσυνταξιούχων να συμψηφίζονται με οφειλόμενα ποσά υπέρ του κλάδου κύριας ασφάλισης.
4. Όσον αφορά σε τυχόν οφειλές προς τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων από την εφαρμογή του άρθρου 44 παρ. 14 έως 17 του ν.3986/2011, όπως ισχύει, εφαρμόζονται αντίστοιχα τα αναφερόμενα στα αριθ. Δ.15/Δ7οικ.17504/457/26-3-2018 και Δ.15/Δ721522/553/26-6-2018 έγγραφά μας.
Σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος έχει αιτηθεί τον συμψηφισμό των καταβληθεισών στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων ασφαλιστικών εισφορών με ασφαλιστικές εισφορές για τον κλάδο κύριας ασφάλισης, τα σχετικά ποσά που έχουν καταβληθεί στον Κλάδο βάσει των ανωτέρω διατάξεων μπορούν να συμψηφιστούν σύμφωνα με τα προαναφερόμενα.
5. Όσον αφορά στον υπολογισμό της συνταξιοδοτικής παροχής που θα χορηγηθεί από τον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων με βάση το χρόνο ασφάλισης για τον οποίο έχουν καταβληθεί ασφαλιστικές εισφορές σύμφωνα με τα ανωτέρω, για αιτήσεις συνταξιοδότησης που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ν.4387/2016 έχουν εφαρμογή οι ρυθμίσεις του άρθρου 94 παρ. 5 του ν.4387/2016, όπως ισχύουν».
Άξια μνείας είναι τα εξής σημεία: Α) Η αυξημένη εισφορά που κατέβαλαν οι ασφαλισμένοι στο ΤΣΑΥ, εφόσον δεν υπάγονταν στην ασφάλιση φορέα κοινωνικής ασφάλισης ή στο Δημόσιο , καταβαλλόταν προαιρετικά κατά τις καταστατικές διατάξεις του ΤΣΑΥ, ωστόσο η επιλογή καταβολής αυξημένων εισφορών με δήλωση του ασφαλισμένου καθίστατο υποχρεωτική και δεν επέφερε βάσει των καταστατικών διατάξεων του ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ τη δυνατότητα άρσης της εν λόγω επιλογής με σχετική δήλωση ώστε να επιστραφούν και οι σχετικές εισφορές, εκτός εάν ο ασφαλισμένος λάμβανε τελικώς σύνταξη από άλλο φορέα κοινωνικής ασφάλισης ή το Δημόσιο . Στο πλαίσιο αυτό, εκδόθηκαν στο παρελθόν αποφάσεις πολιτικών δικαστηρίων( ΠΠΡΑΘ 4045/1986) που αναγνώριζαν στους προσφεύγοντες διοικούμενους το δικαίωμα επιστροφής ασφαλιστικών εισφορών, καθώς η γενική αρχή της μη επιστροφής εφαρμόζεται στο πλαίσιο της υποχρεωτικής ασφάλισης και όχι στις πρόσθετες εισφορές προαιρετικού χαρακτήρα, όπως αυτές του Κλάδου Μονοσυνταξιούχων του ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ. Με σχετικές αποφάσεις του ΔΣ του ΤΣΑΥ, και κατά συμμόρφωση με τα νομολογιακά πεπραγμένα, προβλεπόταν η επιστροφή ασφαλιστικών εισφορών του εν λόγω Κλάδου μέχρι και την ένταξη του ΤΣΑΥ στο ΕΤΑΑ( Ν. 3655/2008) , ότε και αποφασίστηκε η διαγραφή από τον οικείο Κλάδο καθώς και η επιστροφή εισφορών σε όσους ασφαλισμένους είχαν αιτηθεί σχετικώς μέχρι τις 10-02-2009 , οπότε και λήφθηκε απόφαση του ΔΣ ΕΤΑΑ. Συνεπεία των μέτρων που υϊοθέτησε το ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ και των πρακτικών που ακολούθησε, πληθώρα ασφαλισμένων προέβη σε αιτήματα διαγραφής και επιστροφής εισφορών, ενώ το Ταμείο διαβεβαίωνε περί συμψηφισμού εισφορών με τις αχρεωστήτως καταβληθείσες του κλάδου μονοσυνταξιούχων. Σχετικές προσφυγές που ασκήθηκαν για το θέμα αυτό ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίφθηκαν, ενώ με τον Ν. 4387/2016 άρθρο 94, καταργήθηκε ο Κλάδος Μονοσυνταξιούχων ΤΣΑΥ. Β) Η υπαγωγή στον Κλάδο Μονοσυνταξιούχων του τέως ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ , λάμβανε χώρα, σύμφωνα με τον Ν. 982/1979 υπό τη μορφή της επέκτασης της υποχρεωτικής ασφάλισης με πρόσθετες και προαιρετικώς καταβαλλόμενες εισφορές, ως εκ τούτου συνιστά υποπερίπτωση προαιρετικής ασφάλισης που προϋποθέτει την μη υπαγωγή του ασφαλισμένου σε υποχρεωτική ασφάλιση άλλου φορέα κοινωνικής ασφάλισης ή το Δημόσιο( ΝΣΚ 198/2017, ΕΔΚΑ 1974, σελ. 154). Το ανωτέρω κανονιστικό πλαίσιο δεν προέβλεψε την περίπτωση διακοπής του εν λόγω ασφαλιστικού δεσμού με ανάλογη δήλωση βούλησης του ασφαλισμένου -παρά μόνο την περίπτωση κατά την οποία επέρχεται συνταξιοδότηση από άλλο φορέα κοινωνικής ασφάλισης ή το Δημόσιο- και τούτο γιατί η ασφαλιστική σχέση ως δημοσίου δικαίου έννομη σχέση , με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που καθιδρύει, δεν δύναται να διαμορφώνεται δυνάμει της ιδιωτικής βούλησης ( ΑΚ 3) , εκτός αν άλλως ορίζεται με διάταξη νόμου. Προς επίρρωση αυτού, η ΝΣΚ 198/2017 επικαλείται τόσο την κάμψη της αρχής της συμβατικής ελευθερίας του ΑΚ 361 από σχέσεις δημοσίου δικαίου, όπως αυτές που συνδέουν τους διοικούμενους με τον ασφαλιστικό φορέα, όσο και τις συνταγματικές αρχές ( άρθρο 22 Συντ/τος) που αφορούν την υποχρέωση καταβολής εισφορών στους φορείς κοινωνικής ασφάλισης του κράτους βάσει κανόνων δημοσίας τάξεως θεσπιζόμενων νομοθετικώς ή υπό την κανονιστικώς δρώσα διοίκηση με ισχύ έναντι όλων . Η ανάγκη για σταθερότητα του ασφαλιστικού δεσμού σε συνδυασμό με την αναλογική εφαρμογή των αρχών και κανόνων που διέπουν την υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση και την ειδικότερη έκφανση και περίπτωση της προαιρετικής ασφάλισης( ΣΤΕ 2646/2014) , την ανάγκη για λειτουργικότητα και βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος ως βασικής επιδίωξης της εν γένει έννομης τάξης και τέλος επί τη βάσει του γενικού συμφέροντος προκρίνεται αδήριτα η αναγκαιότητα για διατήρηση της ασφαλιστικής σχέσης και των όσων απορρέουν εξ αυτής, και, ειδικότερα των εισφορών που καταβάλλονται στο πλαίσιο ισχύος της και συνιστούν ασφαλιστικό κεφάλαιο και πόρους του φορέα ασφάλισης νομίμως καταβαλλόμενους που δεν καθιστούν δυνατή την επιστροφή τους σε περίπτωση διατύπωσης σχετικής δήλωσης βούλησης του διοικουμένου και για οποιοδήποτε λόγο, εκτός αν τούτο νομοθετικώς προβλέπεται( ΣΤΕ 3003/2005, ΝΣΚ 90/2017). Γ) Ευλόγως , λοιπόν, και κατόπιν όσων αναφέρθησαν, ανακύπτει εύλογα αμφιβολία για το κατά πόσο η μη επιστροφή των εν λόγω εισφορών γεννά αξιώσεις αδικαιολόγητου πλουτισμού για αιτία που δεν επακολούθησε κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 904 επ. ΑΚ. Στο μέτρο που η γνωμοδότηση του ΝΣΚ υϊοθετεί τις δημοσίου δικαίου διατάξεις του ασφαλιστικού δικαίου, μια τέτοια αξίωση δε βρίσκει πρόσφορο έδαφος. Ωστόσο, κατά τις διατάξεις της παρ.1 του άρθρου 15 του ν.4488/2017 ορίζεται ότι: «1. Αχρεωστήτως καταβληθείσες εισφορές στον ΕΦΚΑ συμψηφίζονται με πάσης φύσεως καθυστερούμενες οφειλές, ρυθμισμένες ή μη, των δικαιούχων προς τον ΕΦΚΑ και τους τρίτους φορείς, για τους οποίους ο ΕΦΚΑ συνεισπράττει εισφορές ……….…» 2. Ειδικότερα στην περ.1β του ίδιου άρθρου προβλέπεται ότι: «β) Στις περιπτώσεις μη μισθωτών, η επιστροφή γίνεται μετά την ετήσια εκκαθάριση των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, σύμφωνα με τις 61501/3398/30.12.2016 (Β΄4330) και 61502/3399/30.12.2018 (Β΄4330) Υπουργικές Αποφάσεις. Τα πρόσωπα αυτά μπορούν, με αίτησή τους, να ζητήσουν το υπερβάλλον ποσό να παραμείνει στον ΕΦΚΑ ως πιστωτικό υπόλοιπο, συμψηφιζόμενο με τις επόμενες εισφορές. 3. Με τις διατάξεις του εδαφίου 1 της παρ.1 του άρθρου 1 της με αρ.πρωτ. Δ.15/Δ’/12061/293/1-3-2018 Υπουργικής Απόφασης ορίζεται ότι: «Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν οφειλές ή εάν ύστερα από τον συμψηφισμό, προκύπτει υπόλοιπο ποσό, αυτό επιστρέφεται άτοκα στους δικαιούχους, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 2 της παρούσας.» Κατ΄εξαίρεση το προς επιστροφή χρηματικό ποσό επιστρέφεται εντόκως έπειτα από αμετάκλητη απόφαση αρμόδιου δικαστηρίου, με βάση τα οριζόμενα στο άρθρο 21 του Κώδικα Νόμων περί δικών του Δημοσίου (κ.δ. της 26.6/10.7.1944, ΦΕΚ 139 Α΄), εκτός και εάν ορίζεται διαφορετικά στη δικαστική απόφαση. 4. Με τις διατάξεις της παρ.2 του άρθρου 1 της ως άνω Υπουργικής Απόφασης ορίζεται ότι: «Ως αχρεωστήτως καταβληθείσες εισφορές νοούνται τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται στον ΕΦΚΑ για οποιαδήποτε αιτία, και για τα οποία, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής τους. Κατ΄εξαίρεση δεν θεωρούνται αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές χρηματικά ποσά που έχουν καταβληθεί σε περιπτώσεις που προκύπτει ακύρωση χρόνου ασφάλισης λόγω δόλιας ή εικονικής ασφάλισης.» 5. Σύμφωνα με την παρ.3 του άρθρου 1 της ίδιας Υπουργικής Απόφασης ο συμψηφισμός ή η επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών αφορά σε χρηματικά ποσά που έχουν καταβληθεί υπέρ του κλάδου κύριας ασφάλισης και λοιπών παροχών του ΕΦΚΑ, καθώς και για ποσά που έχουν εισπραχθεί αχρεωστήτως από τον ΕΦΚΑ υπέρ του ΕΟΠΥΥ, του ΟΑΕΔ, καθώς και οποιουδήποτε άλλου φορέα για τον οποίο ο ΕΦΚΑ συνεισπράττει εισφορές. 6. Τέλος σύμφωνα με το άρθρο 4 της ως άνω Υπουργικής Απόφασης τα προβλεπόμενα στα άρθρα 1 και 2 της ίδιας απόφασης έχουν εφαρμογή: α) σε περιπτώσεις που προκύπτει επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών σύμφωνα με τα ανωτέρω και η σχετική αξίωση έχει γεννηθεί ή θα γεννηθεί μετά την 1/1/2017, β) σε εκκρεμείς αιτήσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών που έχουν υποβληθεί στους ενταχθέντες στον ΕΦΚΑ ασφαλιστικούς οργανισμού, εξαιρουμένου του Δημοσίου, μέχρι 31/12/2016, βρίσκονται σε οποιοδήποτε στάδιο της διοικητικής διαδικασίας( πρβλ και σχετική εγκύκλιο ΕΦΚΑ 47/2018). Το Σύνταγμα (άρθρο 22 παρ. 5) κατοχυρώνει το θεσμό της κοινωνικής ασφάλισης των εργαζομένων και ανάγει τη μέριμνα για την προαγωγή του σε σκοπό του Κράτους. Βασικό περιεχόμενο της εν λόγω ασφάλισης αποτελεί η, έναντι καταβολής εισφοράς, προστασία του ασφαλισμένου από την επέλευση διαφόρων κινδύνων (γήρας, ασθένεια, αναπηρία κ.λπ.), οι οποίοι αναιρούν την ικανότητά του να εργάζεται (ασφαλιστικοί κίνδυνοι) και συνακόλουθα τείνουν να υποβαθμίσουν τις συνθήκες διαβίωσής του. Εφόσον επέλθει ο ασφαλιστικός κίνδυνος, ο ασφαλισμένος παύει να καταβάλλει εισφορές και αποκτά, κατ’ αρχήν, αξίωση έναντι του ασφαλιστικού φορέα να του χορηγήσει παροχή, η οποία, χωρίς να απαιτείται να αντιστοιχεί ευθέως σε καταβληθείσες εισφορές του, ή να αντισταθμίζει πλήρως την απώλεια του εισοδήματος του, πρέπει να είναι ικανή να του εξασφαλίσει ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης, όσο το δυνατόν εγγύτερο προς εκείνο που είχε κατακτήσει κατά τη διάρκεια του εργασιακού του βίου. Πέραν του παραπάνω δημοσίου σκοπού, μέσω του θεσμού της κοινωνικής ασφάλισης, εκδηλώνεται (όπως και μέσω της κοινωνικής πρόνοιας) η κοινωνική αλληλεγγύη και ασκείται κοινωνική πολιτική, ειδικότερα δε η αναδιανομή εισοδήματος με σκοπό την άμβλυνση κοινωνικών αντιθέσεων και ανισοτήτων [βλ. ΟλΣτΕ 2288/2015, 3487/2008, ΣτΕ 660/2016 7μ. κ.ά.].. Ενόψει του ως άνω σκοπού δημοσίου συμφέροντος (διασφάλιση στους εργαζομένους ικανοποιητικού επιπέδου διαβίωσης εγγύς εκείνου που είχαν κατά τον εργασιακό τους βίο), δικαιολογείται κατά το άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος η κατοχύρωση από το νομοθέτη της κοινωνικής ασφάλισης ως υποχρεωτικής (με θέσπιση υποχρέωσης καταβολής ασφαλιστικών εισφορών) και, εντεύθεν, η παροχή αυτής αποκλειστικούς από το Κράτος ή από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου Στοιχείο της έννοιας της εισφοράς προς ασφαλιστικό οργανισμό συνιστά η προσδοκία κάποιας αντιπαροχής με την επέλευση του ασφαλιστικού κινδύνου, τηρουμένων των αρχών της προστατευόμενης εμπιστοσύνης και της ασφάλειας δικαίου [βλ. ΑΕΔ 87/1997, Ολ.ΣτΕ 5024/1987, 3096 – 3101 /2001,2288 – 2290/2015 (σκ. 7) κ.ά.]. Στον αντίποδα των όσων γνωμοδοτεί η ΝΣΚ 198/2017, έχει κριθεί νομολογιακά (βλ. απόφαση 251/2020 ΔΠρΛαμ, 640/2020 ΔΕφΑθ, 948, 1120/2019 ΔΕφΠειρ, 168, 715, 1179/2019 κ.α.), ότι είναι δυνατή η επιστροφή των εισφορών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως, όσον αφορά τον κλάδο σύνταξης και ανεξάρτητα από τη γνώση ή μη της υποχρέωσης του ασφαλισμένου περί υπαγωγής του στην ασφάλιση του φορέα και, συνακόλουθα, της αχρεωστήτως καταβολής των εισφορών, μη εφαρμοζομένης της γενικής διάταξης του άρθρου 905 ΑΚ.
