Αναφορικά με τις προϋποθέσεις ένταξης ασφαλισμένων στην μεταβατική διάταξη του άρθρου 38 παρ. 4 του Ν. 4331/2015, κατά την οποία «οι ασφαλισμένοι που υποβάλλουν αίτηση συνταξιοδότησης από 02-07-2015 έως 30-09-2015 υπάγονται σε ειδικό καθεστώς συμψηφισμού με αναδρομικά δικαιούμενες συντάξεις του συνόλου οφειλής τους το οποίο δεν δύναται να υπερβαίνει τις 50.000€», από τον ανωτέρω Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης αναφέρονται μεταξύ άλλων στην εν λόγω ερμηνευτική εγκύκλιο τα κάτωθι:
«Επειδή η παρούσα ρύθμιση έχει εφαρμογή μόνο όταν ο Ο.Α.Ε.Ε. είναι απονέμων φορέας, εφιστούμε την προσοχή σας στις περιπτώσεις εφαρμογής των διατάξεων διαδοχικής ασφάλισης με τον ΟΑΕΕ τελευταίο φορέα, να ελέγχεται η αρμοδιότητα σύμφωνα με το άρθρο 5 του Ν.3863/2010 και σε περίπτωση αναρμοδιότητας, ο υποψήφιος συνταξιούχος να μην εντάσσεται σε αυτή. Σε περίπτωση που μετά την απάντηση των συμμετεχόντων φορέων διαπιστωθεί ότι ο Ο.Α.Ε.Ε δεν είναι απονέμων φορέας τα ποσά προκαταβολής σύνταξης που έχουν χορηγηθεί αναζητούνται ως αχρεωστήτως καταβληθέντα».
Στον νόμο που ερμηνεύεται δια της ανωτέρω εγκυκλίου– η οποία όπως κάθε ερμηνευτική διοικητική πράξη δεν υποκαθιστά ούτε αντικαθιστά τον νόμο , που συνιστά την μοναδική πηγή εννόμων συνεπειών θέτοντας κανόνα δικαίου- δεν γίνεται ουδεμία αναφορά στο ως άνω θέμα, ήτοι δεν τίθεται ως προϋπόθεση ο ΟΑΕΕ να είναι απονέμων φορέας, αφού στο υπ’αριθμ. πρωτ. Φ10043/ΟΙΚ 32743/812/17-07-2015 έγγραφο του Υπουργείου Εργασίας , Κοινωνικής Ασφάλισης και Αλληλεγγύης , στο υπό στοιχεία Βπερ. 4 αναφέρεται ότι «η παρούσα ρύθμιση και όσα προβλέπονται εξ’αυτής, εφαρμόζονται και στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης», το οποίο και απορρέει από την αιτιολογική έκθεση του ανωτέρω νόμου στο υπό κρίση άρθρο.
Κατά συνέπεια, δεν εξειδικεύει την περίπτωση κατά την οποία ο τέως ΟΑΕΕ είναι συμμετέχων ή απονέμων φορέας, καλύπτοντας και τις δύο περιπτώσεις, οπότε στα πλαίσια διαδοχικής ασφάλισης, είτε ο τέως ΟΑΕΕ είναι απονέμων φορέας είτε συμμετέχων ακολουθείται η διαδικασία του άρθρου 38 Ν. 4331/2015.
Προσέτι, δε, με την υπ’αριθμ. Φ1500/ΟΙΚ 9696/195/2014( ΦΕΚ 2441/Β/2014) υπουργική απόφαση του Υπουργείου Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας που ορίζει τη διαδικασία εσωτερικής κατανομής και καταβολής των παρακρατούμενων από τη σύνταξη του οφειλέτη συνταξιούχου ποσού μεταξύ ασφαλιστικών φορέων επί διαδοχικής ασφάλισης, ορίζεται στην παρ. 2 ότι: « στις περιπτώσεις που ο ΟΑΕΕ είναι συμμετέχων φορέας σε απονομή σύνταξης κατά τις διατάξεις διαδοχικής ασφάλισης και υπάρχει οφειλή από τον υποψήφιο συνταξιούχο εφαρμόζονται όσα ισχύουν όταν ο ΟΑΕΕ είναι απονέμων φορέας ως προς το ύψος οφειλής, το παρακρατούμενο ποσό και το εφάπαξ καταβαλλόμενο».
Από τη συνδυαστική ερμηνεία της ως άνω υπουργικής απόφασης και του άρθρου 38 Ν. 4331/2015 συνάγεται ,ότι, εφόσον ο ΟΑΕΕ είναι συμμετέχων ή απονέμων φορέας , κοινοποιεί οφειλή αναλόγως των όσων ισχύουν κατά τις εκάστοτε διατάξεις, καταστατικές ή νόμιμες. Επομένως, αφού το όριο οφειλής με την διάταξη του άρθρου 38 Ν. 4331/2015 ανήλθε για όσους υπέβαλαν συνταξιοδοτικό αίτημα έως 30-09-2015 σε 50.000€, ο ΟΑΕΕ δεν δύναται να προβαίνει σε κοινοποίηση οφειλής όταν ο συνταξιούχος έχει οφειλή μικρότερη των 50.000€, και εφόσον η σύνταξή του απονεμηθεί από άλλο ασφαλιστικό φορέα( τέως ΙΚΑ-ΕΤΑΜ).
Η κατάργηση της διάταξης του άρθρου 38 του Ν. 4331/2015 επέφερε δυσλειτουργίες κυρίως στους ασφαλισμένους οι οποίοι είχαν διαδοχική ασφάλιση – πρόκειται και για την πλειοψηφία των ασφαλισμένων του τέως ΟΑΕΕ- και των οποίων η σύνταξη χορηγείται από άλλο Φορέα Ασφάλισης πλην του τέως ΟΑΕΕ.
Μετά από πλείστες διαβουλεύσεις, παρεμβάσεις στην ανεξάρτητη αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη και προτάσεις Φορέων και Αρχών υϊοθετήθηκε επί συνόλω για όλους τους οφειλέτες ασφαλιστικών εισφορών υπαγόμενων στην ασφάλιση του τέως ΟΑΕΕ, η ρύθμιση του Ν. 4611/2019 και των υπ’αυτού εκδοθεισών εγκύκλιων οδηγιών του ΕΦΚΑ 30, 31/2019. Ειδικότερα, στο πεδίο εφαρμογής του ως άνω νόμου εντάσσονται: α) Ασφαλισμένοι οι οποίοι θα υπαχθούν στην ρύθμιση από 17/5/2019 έως 30/9/2019 και θα υποβάλλουν συνταξιοδοτικό αίτημα ακόμη και μετά την 30.09.2019. β) Ασφαλισμένοι που η αίτηση συνταξιοδότησης έχει απορριφθεί εφόσον υπαχθούν στην ρύθμιση από 17/5/2019 έως 30/9/2019 και στην συνέχεια υποβάλλουν συνταξιοδοτικό αίτημα ακόμη και μετά την 30.09.2019. γ) Ασφαλισμένοι για τους όποιους έως και 16.05.2019 έχει παρέλθει η προβλεπόμενη δίμηνη προθεσμία για την εφάπαξ καταβολή του κατά περίπτωση προβλεπόμενου ποσού οφειλής και δεν έχει απορριφθεί το αίτημα τους, εφόσον ανακαλέσουν την αίτηση τους, υπαχθούν στη ρύθμιση από 17/5/2019 έως 30/9/2019 και υποβάλλουν συνταξιοδοτικό αίτημα ακόμη και μετά την 30.09.2019. δ) Υποψήφιοι συνταξιούχοι που έχουν υποβάλλει αίτημα συνταξιοδότησης προγενέστερα της 17/5/2019, εφόσον δεν έχει κοινοποιηθεί οφειλή ή αν έχει κοινοποιηθεί δεν έχει παρέλθει η νόμιμη προθεσμία για την εφάπαξ καταβολή και υπαχθούν στη ρύθμιση έως 30/9/2019 .
Όσοι ασφαλισμένοι υποβάλλουν αιτήματα συνταξιοδότησης από 01.10.2019 και έπειτα, εφόσον δεν έχει υποβληθεί αίτημα υπαγωγής στη ρύθμιση οφειλών των άρθρων 1-18 του Ν.4611/19 έως 30.09.2019 δικαιούνται συντάξεως με όριο παρακράτησης λόγω οφειλής ασφαλιστικών εισφορών του τέως ΟΑΕΕ , τις 20.000€, ως ίσχυε, αλλά με δυνατότητα παρακράτησης σε ίσες μηνιαίες δόσεις που φθάνουν έως τις 60( αντί των 40 δόσεων που ίσχυαν με τις διατάξεις των άρθρων 61 του Ν. 3863/2010 και 21 του Ν. 4337/2015.
Αντίθετα, όσοι υποβάλλουν αίτημα ένταξης στον Ν. 4611/2019, δύνανται να έχουν παράταση ως προς τις μηνιαίες δόσεις παρακράτησης, επομένως οι οφειλές τους από ασφαλιστικές εισφορές παρακρατώνται σε 120 δόσεις με όριο παρακράτησης τις 20.000€
Αυτοδίκαιη ένταξη στον Ν. 4611/2019, οπότε και η παρακράτηση είναι σε 120 δόσεις με όριο παρακράτησης τις 20.000€ έχουμε για τις κάτωθι κατηγορίες αιτημάτων: 1. Που θα υποβληθούν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του Ν.4611/2019 ήτοι 17.05.2019 έως 30.09.2019. 2. Που υποβλήθηκαν πριν την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου, γνωστοποιήθηκε στους υποψήφιους συνταξιούχους η οφειλή, αλλά δεν έχει παρέλθει μέχρι τη δημοσίευση του νόμου ν.4611/2019, η προθεσμία των δύο μηνών για την εξόφλησή της. 3. Που υποβλήθηκαν πριν την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου, γνωστοποιήθηκε στους υποψήφιους συνταξιούχους η οφειλή την οποία και εξόφλησαν εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας και δεν έχει εκδοθεί οριστική απόφαση συνταξιοδότησης 4. Που υποβλήθηκαν πριν την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου, δεν θα γνωστοποιηθεί οφειλή δεδομένου ότι αυτή δύναται να παρακρατηθεί και εκκρεμεί η έκδοση συνταξιοδοτικής απόφασης. 5. Που υποβλήθηκαν πριν την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου και βρίσκονται σε οποιοδήποτε στάδιο της συνταξιοδοτικής διαδικασίας.
Εκ των ανωτέρω προκύπτει συλλήβδην ότι το προστατευτικό πλαίσιο που επιχείρησε να εντάξει τους οφειλέτες ελεύθερους επαγγελματίες ο Ν. 4331/2015 παύει να υπάρχει, καθώς το όριο παρακράτησης οφειλής επανέρχεται στο ύψος που όριζαν οι καταστατικές διατάξεις του τέως ΟΑΕΕ(20.000€) , ωστόσο επέρχεται μια ευνοϊκότερη μεταχείριση όσον αφορά τον χρόνο αποπληρωμής των οφειλών. Εάν λόγου χάριν ένας ασφαλισμένος του τέως ΟΑΕΕ έχει οφειλές μετά τόκων , τελών και προσαυξήσεων 30.000€, πρέπει να καταβάλει εφάπαξ τις 10.000€ , ώστε το υπόλοιπο ποσό να παρακρατείται σε δόσεις έως τις 120.
Το ζήτημα που απασχόλησε τους υποψήφιους συνταξιούχους κατά το χρόνο υποβολής αιτήματος ένταξης στον Ν. 4611/2019 ήταν ένα έπρεπε να επιλέξουν επαναϋπολογισμό ή όχι του ποσού οφειλής τους καθώς και τις επιπτώσεις της εν λόγω επιλογής στο ποσό της σύνταξης. Εδώ χρειάζεται να σημειωθούν τα εξής: Κρίσιμο είναι το διάστημα στο οποίο ανακύπτουν οι οφειλές , ήτοι εάν είναι εντός 15ετίας ή πιο πρόσφατες( 9 -10 ετών) καθώς και το γεγονός ότι στον μη επαναϋπολογισμό το κούρεμα των προσαυξήσεων είναι 85%, χωρίς να επηρεάζεται δραστικά η σύνταξη, ενώ στον επαναϋπολογισμό επέρχεται «κούρεμα» κεφαλαίου και προσαυξήσεων περίπου 50% , αλλά με μειώσεις στα ποσά συντάξεως έως 38%. Α’ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ: Εάν π.χ., έχουμε χρέος από ασφαλιστικές εισφορές ΟΑΕΕ για τα έτη 2002-2016 ύψους 79258€ και επιλέξουμε μη επαναϋπολογισμό , οι προσαυξήσεις μειώνονται κατά 85% , οπότε και η οφειλή προσεγγίζει τις 63406€. Η δόση είναι 660 ευρώ και η σύνταξη με 40 έτη 1022€. Αντίθετα εάν επιλεγεί ο επαναϋπολογισμός, η οφειλή περιορίζεται αρκετά στις 39965€, η δόση διαμορφώνεται σε ικανοποιητικό ύψος, ήτοι στα 333 ευρώ αλλά η σύνταξη με 40 έτη ασφάλισης περιορίζεται δραστικά στα 634ευρώ.
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η μείωση είναι λιγότερη στο ποσό σύνταξης όταν το χρέος από ασφαλιστικές εισφορές δημιουργήθηκε την τελευταία πενταετία από τη διακοπή εργασιών, αλλά, εάν ανατρέχει σε βάθος δεκαετίας και δεκαπενταετίας η μείωση της οφειλής αγγίζει το 50% μολοταύτα η σύνταξη περιορίζεται ουσιωδώς φθάνοντας σε ποσοστό μείωσης και το 38% .
