Με τις διατάξεις του Ν. 4640/2019 θεσπίστηκε η διαμεσολάβηση ως εξωδικαστικός – συμβιβαστικός τρόπος επίλυσης διαφορών- αστικής, εμπορικής, οικογενειακής, πονικής και εργατικής φύσεως , αλλά και διαφορών που ανακύπτουν στα πλαίσια λειτουργίας του σχολείου- όπου τα εμπλεκόμενα μέρη απευθύνονται δια των πληρεξουσίων δικηγόρων τους σε εμπιστευμένο πρόσωπο( διαμεσολαβητής), το οποίο είναι τρίτο, ουδέτερο και αντικειμενικό ώστε να εξευρεθεί λύση και να αποφευχθούν οι δικαστικές διενέξεις με την χρονική και οικονομική πολλές φορές ταλαιπωρία που συνεπάγονται στο διηνεκές.
Καίτοι στο ανωτέρω νομοθετικό πλαίσιο περιγράφονται περιπτώσεις υποχρεωτικής υπαγωγής στη διαμεσολάβηση, η εν λόγω διαδικασία είναι κατά κύριο λόγο προαιρετική, σκοπώντας σε μια κοινώς αποδεκτή συμφωνία καθ’ υπόδειξη του διαμεσολαβητή, διαφέροντας από τη διαιτησία, στην οποία ο τρίτος- διαιτητής , αφού διαμορφώσει κρίση και μετά από διαλογική συζήτηση με τα μέρη, καταλήγει σε μια συμφωνία η οποία είναι δεσμευτική και υποχρεωτικής εφαρμογής φέροντας τον χαρακτήρα και την ισχύ απόφασης.
Ανάλογα με τους σκοπούς της, η διαμεσολάβηση μπορεί άλλοτε να κατευθύνει τα μέρη ενισχύοντας τις ικανότητές τους προκειμένου μελλοντικά να αποφεύγουν τους διαπληκτισμούς, κι άλλοτε να τα διευκολύνει ώστε τα ίδια να καταλήξουν σε επίλυση του προβλήματος , κατανοώντας τα αίτια που οδήγησαν στη σύγκρουση.
Στο περιβάλλον του σχολείου, στο οποίο μετέχουν τόσο τα στελέχη της εκπαίδευσης( διευθυντές, εκπαιδευτικοί) όσο και οι διδασκόμενοι( μαθητές) η διαμεσολάβηση συνιστά μεθοδολογικό εργαλείο αντιμετώπισης προβλημάτων που ανακύπτουν σε επίπεδο σχολικού περιβάλλοντος , ιδίως σε περιπτώσεις συγκρούσεων, ατυχημάτων, αλλά και εκφοβισμού( bullying) , ως συστηματικής και συνεχούς επιθετικής συμπεριφοράς από άτομο ή ομάδα ατόμων προς άλλο ανυπεράσπιστο άτομο, εκδηλούμενο υπό διάφορες μορφές, ήτοι λεκτικά, σωματικά, δια εκβιασμού, με τεχνικά μέσα ή έμμεσα δια απομόνωσης (Olweus∙ 1991, Morrison∙ 2007).
Σε επίπεδο ευρωπαϊκής έννομης τάξης οι διαμεσολαβητικές οδοί ποικίλλουν: Λόγου χάριν, στην Ολλανδία υπάρχει ειδικό νομοθετικό πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο εντός του σχολείου εδρεύει σχολική Επιθεώρηση με επικεφαλής τον Επιθεωρητή Εμπιστοσύνης ο οποίος εποπτεύει το σχολικό περιβάλλον, καθώς και ένα Γραφείο Παραπόνων που επιλαμβάνεται όταν η σχολική διοίκηση αδρανεί για τα σχολικά προβλήματα. Καταρτίζεται σε επίπεδο σχολικής διοίκησης κάθε έτος ένας οδηγός σχολικής ασφάλειας, ενώ οι σύλλογοι γονέων των ολλανδικών σχολείων καταρτίζουν πρωτόκολλα τρόπου δράσης γονέων για θέματα σχολικού εκφοβισμού (bullying) (Αλ. Γιωτοπούλου- Μαραγκοπούλου Δ/νση- Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη Ομαδική Βία και Επιθετικότητα στα Σχολεία, Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου- Ειδική Επιτροπή Μελέτης των Ομάδων Ενδοσχολικής Βίας, χχ: 291-292).
Στην Ιρλανδία υφίσταται ένα άρτιο πρόγραμμα αντιμετώπισης σχολικών κρίσεων και φαινομένων βίας που περιλαμβάνει την εκπόνηση προγραμμάτων και δραστηριοτήτων για τη δημιουργία υγιούς σχολικού περιβάλλοντος, την ενημέρωση για ζητήματα σχολικού εκφοβισμού, την κατάρτιση των εκπαιδευτικών για τα εν λόγω θέματα, τη θέσπιση κώδικα αντιμετώπισης bullying, την ύπαρξη υπευθύνου κατά του σχολικού εκφοβισμού που λειτουργεί διαμεσολαβητικά, τη λειτουργία τηλεφωνικών γραμμών για παροχή συμβουλών και, τέλος, τη θέσπιση συστημάτων επιτήρησης και διεξαγωγής διαλόγου μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων (Αλ. Γιωτοπούλου- Μαραγκοπούλου Δ/νση- Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη Ομαδική Βία και Επιθετικότητα στα Σχολεία, Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου- Ειδική Επιτροπή Μελέτης των Ομάδων Ενδοσχολικής Βίας, χχ: 293-303).
Στη Φιλανδική έννομη τάξη λαμβάνονται μέτρα για την προώθηση και διατήρηση της καλής μάθησης, υγείας και ευημερίας των μαθητών σε εθνικό, τοπικό και σχολικό επίπεδο (Αλ. Γιωτοπούλου- Μαραγκοπούλου Δ/νση- Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη Ομαδική Βία και Επιθετικότητα στα Σχολεία, Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου- Ειδική Επιτροπή Μελέτης των Ομάδων Ενδοσχολικής Βίας,χχ: 304-305), ενώ η αγωγή υγείας αποτελεί από το 2000, υποχρεωτικό μάθημα στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο (ΦΕΚ, 142/2000), όπως αναφέρεται στο European Agency for safety and health at work, (2011:16)
Στη Δανία υιοθετούνται νομοθετικές πράξεις για το Εκπαιδευτικό Περιβάλλον Μαθητών ώστε με σχεδιαμένες πρωτοβουλίες, μεσολαβητικές τακτικές και πρόληψη συμπεριφορών να υπάρχει επαρκής αντιμετώπιση των σχολικών εκφοβισμών
Στη Σουηδία εδώ και πάνω από δέκα έτη υφίσταται πρότυπο νομοθετικό έργο που απαγορεύει τις διακρίσεις και ταπεινωτικές συμπεριφορές προς παιδιά και μαθητές προβλέποντας αποζημιώσεις σε περιπτώσεις άνισων και διακριτικών μεταχειρίσεων προς παιδιά (∙Αλ. Γιωτοπούλου- Μαραγκοπούλου Δ/νση- Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη Ομαδική Βία και Επιθετικότητα στα Σχολεία, Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου- Ειδική Επιτροπή Μελέτης των Ομάδων Ενδοσχολικής Βίας χχ: 311-317), προσέτι, δε, σε σουηδικά σχολεία (το σχολείο Kallby Gard από την περιοχή Gotene) έχουν αναπτύξει από το 1994, πλάνο για τη διαφύλαξη της ασφάλειας των μαθητών σε σωματικό και ψυχοκοινωνικό επίπεδο, κατά το οποίο όταν εκδηλώνονται σχολικά ατυχήματα, αυτά καταγράφονται και ακολουθεί στη συνέχεια σχετική ανατροφοδότηση σε ειδικές συνεδρίες για να παρθούν μέτρα (European Agency for safety and health at school∙ 2011:35)
Τέλος, στη Νορβηγία έχει υπογραφεί διακήρυξη το 2006 ενάντια στην παρενόχληση και νόμος για την εκπαίδευση που υποχρεώνει τα σχολεία να συνεργάζονται για την εξάλειψη του φαινομένου του bullying
Έρευνες που έχουν γίνει στη Μεγάλη Βρετανία (Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία), σχετικά με θέματα κρίσεων στα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης διαπιστώνεται ότι το σχολείο συμβάλλει στην κινητοποίηση των μαθητών αναφορικά με ζητήματα κρίσης, αφού η σχολική εκπαίδευση επεκτείνεται στην επιμόρφωση των μαθητών σε θέματα ασφάλειας, υγιεινής και διαχείρισης κινδύνων (Shearn P.∙ 2005).
Διαπιστώνουμε, επομένως, σύμφωνα με όσα προηγήθηκαν ότι στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών, τα φαινόμενα βίας , συγκρούσεων και εν γένει κρίσεων αντιμετωπίζονται σε επίπεδο σχολικής κοινότητας από πρόσωπα που έχουν ρόλο μεσολαβητή, επί τη βάσει σχολικών κανονισμών που κάθε σχολείο καταρτίζει στα πλαίσια διαμόρφωσης μιας γενικότερης κουλτούρας πρόληψης ,ενσυναίσθησης και απονομής δικαιοσύνης από τον ίδιο τον σχολικό οργανισμό , ενίοτε, δε, υφίσταται οικείο νομοθετικό πλαίσιο το οποίο θεσπίζεται σε κρατικό επίπεδο και επιβάλλει κυρώσεις. Αναμφίβολα, η διαμεσολάβηση στο σχολείο με συμμετοχή των εμπλεκομένων μερών οδηγεί σε προσφορότερες λύσεις , αφού η εκάστοτε διένεξη αντιμετωπίζεται από το ίδιο τον σχολικό οργανισμό: καταρτίζεται σχολικός κανονισμός με πλήρη και υποχρεωτική ισχύ για όλους , υπάρχει διαρκής ενημέρωση από ΜΜΕ και ιστοσελίδες για ζητήματα βίας, διακρίσεων και εκφοβισμών στα σχολεία, οργανώνονται δομές εντός του σχολείου με συμμετοχή εκπαιδευτικών και σχολικών συμβούλων επιφορτισμένων με το έργο της διαμεσολάβησης ( Σχολική Διαμεσολάβηση, Crimetimes, Τεύχος 2, Απρίλιος 2017). Στο παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου, οι διαμεσολαβητές λαμβάνουν το περιεχόμενο της διαμεσολάβησης σε πρώτη φάση εμπιστευτικά και λειτουργούν σε ζευγάρια , ενώ καθοδηγούνται από συντονιστή- διαμεσολαβητή. Συναντούν τα μέρη πριν αρχίσει η διαμεσολάβηση και συνδιαλέγονται κατόπιν πριν προτείνουν την εξεύρεση λύσης. Προσέτι, δε, το προσωπικό του σχολείου επιμορφώνεται στη διαμεσολάβηση θεωρητικά και πρακτικά, ώστε να δρα υποστηρικτικά και η ομάδα διαμεσολάβησης πραγματοποιεί μηνιαίες συναντήσεις με συμμετοχή καθηγητών και άλλων μελών της σχολικής κοινότητας ώστε να γίνεται μια γενική εφ’όλης της ύλης αποτίμηση μέσων και τρόπων επίλυσης διαφορών , ενώ τέλος, οι μαθητές προτείνουν ή , ενίοτε, επιλέγουν το άτομο που θα διεξάγει τη διαμεσολάβηση( Σχολική Διαμεσολάβηση, Crimetimes, Τεύχος 2, Απρίλιος 2017).
Το παραπάνω παράδειγμα- το οποίο επί της ουσίας συνιστά τη βάση του θεσμού της μεσολάβησης και σε άλλες έννομες τάξεις( Ιρλανδία, Φινλανδία)- καταδεικνύει ότι για να λειτουργήσει επιτυχώς ο θεσμός της διαμεσολάβησης στο σχολείο, όταν το τελευταίο καλείται να αντιμετωπίσει συνθήκες βίας, ανομίας, παραβατικότητας και κρίσης , πρέπει να επικεντρώνεται στους εξής άξονες: α) επιμόρφωση και εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού του σχολείου ( διευθυντές, εκπαιδευτικοί) επί του νομικού πλαισίου της διαμεσολάβησης και της πρακτικής εφαρμογής της με παραδείγματα προσομοίωσης β) κατάρτιση κανονισμών και κωδίκων συμπεριφοράς δεσμευτικής ισχύος που θα διευκολύνουν το έργο του διαμεσολαβητή γ) σύσταση ομάδων διαμεσολάβησης με συντονιστή εκπαιδευτικό και μέλη μαθητές και εκπαιδευτικούς δ) διεξαγωγή διαλογικών συζητήσεων με τα μέρη, ενημέρωση συστηματική σχετικά με την παραβατικότητα και τις συνέπειές της και πρόταση συμβιβαστικής επίλυσης διαφοράς ε) υϊοθέτηση πρακτικών σε επίπεδο αποκεντρωμένης διοίκησης όπου θα λειτουργούν διαμεσολαβητικοί φορείς κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επίλυσης Συγκρούσεων στην Εκπαίδευση- ENCORE (Σχολική Διαμεσολάβηση, Crimetimes, Τεύχος 2, Απρίλιος 2017). Κατανοώντας τις επιπτώσεις της παραβατικότητας, ενθαρρύνοντας το διάλογο και την κατανόηση, αντί της τιμωρητικής οδού , επιτυγχάνεται ουσιωδώς ο σκοπός της διαμεσολάβησης και το σχολικό περιβάλλον καθίσταται εύρυθμο, λειτουργικό και ασφαλές για όλα τα μέλη του.
